28 aprel işğalı və Putinin yeni “birləşmə” anonsu

 
 
 Tanınmış hüquqşünas, Qarabağ qazisi, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, publisist ictimai-siyasi aktiv Vüqar Dadaşov, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Bolşevik Rusiyası tərəfindən işğalına dair yazısında maralı məqamlara toxunmuşdur. Həmin yazını  oxucularımıza təqdim edirik.
  
 “28 may 1918-ci ildə müstəqilliyini qazanmış Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti 28 aprel 1920-ci ilə Bolşevik Rusiyası tərəfindən işğal nəticəsində süqut edir. Rusiyanın AXC işğalı namərdcəsinə və xəyanətkarçaşına realaşır. Belə ki, Azərbaycan ərazilərinə soxulan Cəllad Andranikin rəhbərliyi ilə erməni daşnak ordusu Azərbaycan ərazilərində Zəngəzurda və Qarabağda azərbaycanlılara qarşı qırğınlar törədirdi. 
  
 Azərbaycan Milli Ordu hissələri erməni daşnaklarına qarşı  1918-ci ilin yayından 1919-cu ilin payızına qədər davam etmiş döyüşlər aparmış  və  yalnız 1919-cu ilin sentyabrında Azərbaycan  AXC Milli Ordusunun hissələri erməni daşnak ordusunu Şuşa və Zəngəzurdan qovmuşdu  lakin, 1920-ci il martın 22-23-də Qarabağda hökumət əleyhinə  Ermənistan hökuməti tərəfindən hazırlanan və qızışdırılan iri qiyamdan sonra Dronun komandanlıq etdiyi daşnak qoşunları növbəti dəfə Qarabağı ələ keçirməyə cəhd göstərirlər. 1920-ci ilin aprel ayının əvvəli Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti  Qarabağda, Zəngəzurda erməni təcavüz və işğalının qarşını almaq məqsədi ilə Dövlət Müdafiə Komitəsi qarşıdan gələn 1 may 1920-ci il çağrışçılarının və 30 yaşına qədər şəxslərin Milli Orduya səfərbərliyini elan edir və erməni təcavüz və qiyamının yatırılması üçün Qarabağa  yeridir. Ölkənin digər ərazilərində  isə çox az sayda silahlı qüvvələr qalır.
 Bolşevik Rusiyası bu vəziyyətdən xaincəsinə istifadə edərək  1920-ci il 28 aprel saat 00:05 radəsində dövlət sərhədini pozaraq Samur çayı üzərindəki körpünü keçərək 70 minlik  XI Qırmızı Ordu, öndə "III İnternasional", daha 3 zirehli qatar və 300 nəfərdən ibarət piyada desant olmaqla Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ərazisinə təcavüz edir. Təcavüz edən ordu ilə birlikdə Azərbaycanda bolşevik Anastas Mikoyan və sapı bizdən olan Qəzənfər Nusabəyovda var idi. Barmaq sayında olan sərhədçilərimiz son nəticəni bilsələr də döyüşə atılır və qəhrəmancasına müqavimət  göstərirlər. Qısa bir zamanda sərhədçilərimizin  müqavimətini qıran bolşevik ordusu Yalamaya doğru hərəkət edir və tarixə “Yalama döyüşü” kimi düşən döyüş baş verir. Azərbaycan ordusunun Quba alayının zabiti Ağaəli Babazadənin və könüllülərə rəhbərlik edən Həmdulla Əfəndinin rəhbərliyi ilə 350 nəfər 70 minlik orduya qarşı döyüşə atılırlar. Nəticə məlum olsa da Azərbaycan əsgər və könüllüləri Qızıl Orduya və rus desantına çox ağır itkilər verməyə məcbur edir, XI Qırmızı Ordunun məşhur komandirlərindən biri, 28-ci diviziyanın veteranı Nemıkin də bu döyüşdə öldürülür. Bakını dənizdən mühasirə salan rus hərbi dəniz donanma qüvvələri və Bakıya girən XI-ci Qızıl Ordu təcavüzü və işğalı nəticəsində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti süqut edir.
  
 Həmin dövrdə də Leninlə  Atatürk arasındakı isti münasibətlərin mövcudluğu və gizli danışıqlarının olduğu da artıq məlumdur və belə bir sövdələşmənin mövcudluğunu  təsdiq edən çoxlu elmi araşdırma materialları var. Bəzi tarixçilərin fikrincə, Bolşevik Rusiyasının Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə verdiyi məlumata əsasən Qırmızı Ordu Azərbaycan ərazisindən keçərək Türkiyə ərazisinə getməli idi, Türkiyə tərəfi isə bu məlumatı təkzib etməmişdi. AXC Milli Ordusunun Qarabağda olduğundan və Qırmızı Ordunun guya Türkiyə ərazisinə keçəcəyi məlumatı fonunda Qırmızı Ordunun Azərbaycanı işğal etməyi reallaşa bildi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti süqut etdi. Bolşevik Rusiya İmperiyasına  Azərbaycan (AXC) təxminən 150 000 kv. km ərazi ilə daxil edilir. Azərbaycan xalqının, dövlətçiliyinin qəsdinə durmuş Rusiya Sovet dövründə də məkrli planlarını davam etdirir və Azərbaycan ərazilərini əsasən Ermənistan, Gürcüstan və Rusiya arasında bölüşdürür.  1991 oktyabr ayının 18-də rəsmən yenidən müstəqilliyini əldə etmiş Azərbaycan,  sovet-bolşevik imperiyasının tərkibindən  86600 kv. km ərazi ilə çıxır. Sovet-bolşevik birliyinə 1920-ci il 28 aprel tarixində zorla qoşulduğumuz  və 150000 kv. km əraziyə malik olduğumuz halda ərazilərimizin  yarısını itirirmiş olduq. Müstəqilliyimizin ilk dövründə Rusiyanın bir başa dəstəyi və hərbi yardımı ilə Ermənistan Azərbaycan Respublikasının Dağlıq Qarabağ və ona bitişik 7 rayonunu,  təxminən 20% ərazimizi işğal etdi. Müharibə bitməyib, Azərbaycan xalqı hökmən öz torpaqlarını işğaldan azad edəcək və ərazi bütövlüyümüzün bərpa olunacağı şübhəsizdir ancaq ki,  bu gün faktiki olaraq, Azərbaycanın Beynəlxalq hüquqla tanınan 86600 kv. km ərazisindən təxminən 71000 kv. km ərazisi qalmışdır.
  
 Qəlb ağrıdan isə odur ki, biz bir xalq olaraq bu tarixi hadisələrdən nəticə çıxarmırıq.  Rusiya Prezidenti  V.V. Putin “Rossiya1” TV kanalına verdiyi müsahibəsi,  Rusiyanın Azərbaycan müstəqilliyinə daimi təhlükəsinin  mövcudluğunun sübutudur. Putin müsahibəsində bildirmişdir:
 “SSRİ-nin dirçəldilməsi qorxusu postsovet məkanında tədricən aradan qaldırılır, bu barədə açıq danışmaq lazımdır: Keçmişin hansısa fobiyasının, SSRİ-nin, sovet imperiyasının dirçəlməsi ilə bağlı qorxunun aradan qalxması onu göstərir ki, səylərin birləşdirilməsinin hamının xeyrinə olduğunu anlayıblar. Birləşmənin özünə yol açacağı qaçılmazdır”
 Göründüyü kimi üstümüzdən qara buludlar çəkilmir. Bu vəziyyətdən  bir xalq olaraq nəticə çıxarmırıq, tariximizi öyrənmirik, təbliğ etmirik, laqeyd münasibət bəsləyirik, baş vermiş tarixi hadisələrə siyasi və hüquqi qiymət verməkdən çəkinirik. Çox narahat edici fakt odur ki, hələdə 1918-1920-ci illər Azərbaycan xalqının əldə etdiyi və bu gün varisi olduğumuz Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (Parlamentdə çoxluğa görə Müsavat hakimiyyəti adlanan) fədailərinin qəhrəmanlığını, uğurunu görməməzlikdən gəlirik, bəzən onlara düşmən damğası vuran rus şovinizmin alətlərinə çevrilirik.  Fəxri xiyabanda  AXC hakimiyyətinin bir sıra düşmənlərinə heykəllər qurulub və bu heykəllərə tamamı ilə məqsədli yanlış məlumatlar yerləşdirilib. Bəli, bu heykəllər bolşevik-sovet dövrünün heykəlləri və dövr tarixidir. Ancaq ki, hər bir yerdə bu kimi məlumatlar yenilənməli, həmin dövrün real tarixi, müstəqilliyimizin işğal edilməsi barədə məlumatlar da yerləşdirilməlidir. Bu görəcəyimiz işlərin zərrəsidir. Sadəcə heç nəyi unutmamalı və tarixi nəticə çıxarmalı, 28 aprel 1920-cu ildə baş vermiş işğala hüquqi və siyasi qiymət verməliyik ki, başımıza yeni işğallar gəlməsin-Putin yeni imperiyanın yaradılacağına anons verdi...”
 
Siam.az
Tarix: 22-04-2020, 13:41
Xəbəri paylaş


Xəbər lenti

Gündəm

Əyalət

Siyasət

Cəmiyyət

Hadisə

Şou biznes

Sosial

İdman

Sağlamlıq

Maraqlı

Maraqlı